Panĝabo

Ĉu Panĝab/o estas loko (resp. lando, provinco, ŝtato, regiono) aŭ homo? (Ĉar ne temas pri sendependa lando, tiu vorto ne estas menciita en la lastatempe aperinta Listo de Rekomendataj Landnomoj de la Akademio de Esperanto.)

Vikipedio ne havas dubon.

Historia Panĝabo (panĝabe: ਪੰਜਾਬ, panjāb, Punjab) estis iama provinco de Brita Hindio, kiu estis dividita en 1947 en okcidentan (pakistanan) kaj orientan (baratan) parton.

Panĝabo estas subŝtato en norda Barato. Ĝi estas nur parto de pli ampleksa areo kiu kuŝas ponte sur Pakistano kaj Barato.

La nomo devenas de la persa panĝ (پنج) ‘kvin’ kaj āb (آب) ‘akvo’, do signifas “(lando) de la kvin riveroj”. La unua elemento donis al ni ankaŭ la vorton punĉ/o, etimologie trinkaĵo el kvin ingrediencoj; la dua elemento parencas al nia akv/o.
(La hindia-urdua-panĝaba mallonga a estas fonetike [ə], kiu en la angla projekciiĝas al [ʌ], kiel same en la hinddevenaj anglaj vortoj pukka, pundit. Sed iuj anglalingvanoj trompiĝas de la skribo u kaj prononcas [pʊndʒɑːb] anstataŭ la pli konsekvenca [pʌndʒɑːb]. Ĉe nia punĉ/o — angle punch [pʌntʃ] — la esperanta vorto spegulas la skriban anglan formon.)

Tamen PIV registras panĝab/o kiel nomon ne de loko sed de ɡento.

panĝab/o. Ano de la ĉefa gento de (P)~io. (P)~io. Lando, trafluata de Induso, k dividita inter Hinda Unio k Pakistano.

Tio ŝajnas al mi esti ne bona. Eĉ PIV mem konfuziĝas, ĉar aliloke ni trovas

siĥ/o, sik/o Membro de hinda komunumo, fondita en Panĝabo ĉ. 1500 kiel monoteista sekto.

Jes, Panĝabo estas loko.

producento, produktoro, produktisto

Eble iu povos klarigi al mi, ĝuste kion faras (1) producento kaj (2) produktoro. Ĉu tiuj estas rivalaj nomoj por la sama rolo, aŭ ĉu estas diferenco? Kaj ĉu ne sufiĉus anstataŭe diri produktisto aŭ eventuale produktestro?
La unua, producent/o, ne troviĝas en PIV. Tamen ĝi ricevas 339 kukolo-trafojn. Jen ekzemploj.

De komence de la 80-aj jaroj de la lasta jarcento Bee Gees parte perdiĝas el la antaŭaj postenoj de muzikaj furorparadoj. Barry kunlaboras kun Barbra Streisand okupiĝante per producenta laboro, Robin ligas al interrompita soloa kariero.

La modernaj polarografiaj aparatoj estas nun produktataj ekskluzive surbaze de la kompleksa komputila tekniko. Al la gvidaj mondaj producentoj apartenas la usonaj firmaoj Princeton Applied Research ... [de ĉeĥa IKU-preleganto]

La 13-an de oktobro mi ricevis de kinostudio "F-Seitse" leteron de
producento (produktestro) s-ino R en kio ŝi petas helpon por
tradukado de kelkaj frazoj en esperanton.

La fonto ŝajnas esti la germana vorto Produzent, latinaĵo plupruntita al diversaj orienteŭropaj lingvoj. Laŭ Collins, Produzent = producer (en sufiĉe ĝenerala senco). Laŭ mia pola-angla vortaro, producent = manufacturer, producer, maker; (film) producer.
Krause donas

Produzent produktanto, produktisto, (Film, TV) produktoro

La dua vorto, produktor/o, ja troviĝas en PIV, ricevas 1720 kukoltrafojn, kaj havas propran artikoleton en Vikipedio. Ĝia fonto estas la franca producteur, kies signifo estas produktisto en vasta senco. Laŭ Vikipedio,

Produktoro estas respondeculo pri la organizaj kaj financaj aspektoj de diversaj produktadoj: kinematografio, televida programo, radia programo, reklamo, muziko, videoludo kc. Tiu prizorgas la komercan sukceson de produktadoj.

PIV havas similan sed pli limigitan kaj politikan difinon:

produktor/o Kapitalisto, kiu luis filmfabrikon, por produktigi filmon laŭ aĉetita scenario k per trupo dungita de li/ŝi.

—difinon jam en PIV1 (1970) kaj memevidente ne plu ĝisdatan. La modernaj citaĵoj montras, ke temas ankaŭ pri la televida kaj muzika industrioj.

Ĉu ankaŭ la producer de teatraĵo estus “producento/produktoro”? (Tiun mi nomas enscenigisto.)

Mi havas

producer produkt-anto, -isto; enscenigisto

Ĉu bone? La simpla sufiksita vorto produkt/isto (= angle producer) povas havi pli vastan signifon ol difinite por la neologismoj. Sed mi suspektas, ke ĝi sufiĉas. Aŭ -estro. Aŭ ĉu ni bezonas specialan terminon por producer en filmo-video-televido? Mi notas, ke nek la germana fonto de producent/o nek la franca fonto de produktor/o estas limigita al tiu kampo.
Do en la esperanta-angla parto mi metos:

producent/o :( producer [=produktisto]
...
produktor/o :( producer [=produktisto]

kio estas pizango?

Mi venis al la konkludo, ke neniu scias, kio estas pizang/o, se ne simpla sinonimo de banan/o.
Laŭ PIV ĝi estas Zamenhofa vorto. Tamen ĝi ne aperas en la Tekstaro kaj mi ne sukcesis trovi kie aŭ kiel li uzis ĝin.
Laŭ la malnova PV ĝi estas la genro de plantoj, kies frukto nomiĝas banano. Botanike, tio estas Musa.
En mia unua eldono mi supozis, ke ĝi respondas al la angla vorto plantain, kiu estas simila al banano sed pli granda, manĝata kiel legomo bolkuirita (vidu la bildon). Sed eble mi miskomprenis. Mi trovas nun, ke plantain estas la frukto de M. paradisiaca kaj nomo uzata por ĉiuj kuirbananoj.
En PIV1 ni trovas nur

pizang/o^Z Malaja nomo de la banano.

Sed en PIV2 tio fariĝis

pizang/o^Z Speco de banano, manĝata kruda, produktata de Musa × sapientum.

Musa × sapientum estas kultivaro, plejparte krucaĵo inter M. acuminata kaj M. balbisiana. De ĝi venas niaj ĉiutagaj bananoj.
PIV2 do rekte kontraŭas mian supozon, ke pizangon oni kuiras, bananon oni manĝas kruda.
En la Guglo-grupo la-bona-lingvo troviĝas interesa diskuto pri tiu vorto. La ĝenerala konkludo: ke “ŝajnas regi konfuzo”. Mi konsentas.
Do mi metis nun

pizang/o :( banana [= banano]

[Anstataŭ :( bonvolu legi mienvinjeton de malrido, do “deprecated, evitinda”.]

pattern

La angla vorto pattern estas uzata en diversaj manieroj, ĉiu kun malsama ekvivalento en Esperanto. Jen laŭ Longman Dictionary of Contemporary English (en kiu la sencoj estas aranĝitaj laŭ ordo de ofteco en centmilionvorta tekstaro):

pattern¹ n
1 the regular way in which something happens, develops or is done: Weather patterns have changed | changing patterns of behaviour | a normal pattern of development | a general pattern began to emerge | their descriptions seemed to follow a set pattern
2 a regularly repeated arrangement of shapes, colours, or lines on a surface, usually as a decoration: a black and white striped pattern | a sonnet has a fixed rhyming pattern
3 a thing, idea or person that is an example to copy: the book set the pattern for over 40 similar historical romances
4 a shape used as a guide for making something, especially a thin piece of paper used when cutting material to make clothes: a dress pattern
5 a small piece of cloth, paper etc that shows what a larger piece will look like; = sample.
pattern² v
1 be patterned on/after sth to be designed or made in a way that is copied from something else: the exam system is patterned after the one used in Japan
2 lit to form a pattern on something: tiny white flowers patterned the ground like confetti
patterned decorated with a pattern: a patterned carpet | a brightly patterned dress
patterning
1 tech the development of particular ways of behaving, thinking, doing things etc that are the result of copying and repeating actions, language etc: cultural patterning | the patterning of parent-child relationships
2 patterns of a particular kind, especially on an animal’s skin

Kaj en Esperanto? Laŭ la sama numerado,
n 1 ??? (eventuale: formo); 2 motivo; aranĝo; formo; 3 modelo; 4 modelfolio, papermodelo, ŝablono; 5 maketo (?)
v 1 modeli, aranĝi; 2 ornami
-ing 1 ??? (eventuale: evoluo, formado); 2 ??? (foje: makulado, ornamado)

Sonja donas longan kaj analizan artikolon tiuteman, kun konsidero ankaŭ de dispozicio, paradigmo, ornamaĵo, reliefo, formacio.

Kiel resumi ĉi ĉion? Mi provizore havas jenon:

pattern formo; motivo; aranĝo; model-o, -a, folio; desegno; ŝablono; aranĝi, fari laŭ (iu) modelo; ornam-i, -aĵo; ~ recognition formrekono

* * *
PS: la PIVa patrone/o rilatas nur al maŝinteksado.

patrone/o Skema desegno, indikanta al teksisto, kiel teksaĵo estu teksata k kiel oni preparu la harnes-foliojn aŭ ĵakard-kartojn

Ni ne bezonas ĝin en ĝenerala vortaro. Tamen kukolo malkaŝas unuopan ekzemplon de metafora uzo, el ĉina fonto:

Parolante pri la rilatoj inter Ĉinio kaj Eŭropa Unio kaj la ĉina rolo en la monda patroneo, li emfazis, ke Ĉinio ludas tre gravan rolon en la ...

Do alia eblo estus pledi por la vastigo de patrone/o por kovri ĉiujn, aŭ multajn, sencojn de la angla pattern.

tekstado (pli bone: somosado)

Ĉu vi tekstas (evetuala korekto: somosas - vd komentojn) en Esperanto per via poŝtelefono? Se jes, ĉu vi uzas specialajn mallongigojn aŭ aliajn neortodoksajn ortografiaĵojn?
Mi ĵus legis la anglalingvan verkon de David Crystal, txtng. Li donas amason da ekzemploj el diversaj lingvoj:
• en la angla estas uzataj ekzemple bf (boyfriend), cu (see you), l8r (= later), m8 (mate), u r (= you are);
• en la ĉina oni havas 88 (baibai, ĝis),+u (jia you, kuraĝon!), mm (meimei, fratino);
• en la ĉeĥa cj (co je, kio estas), hosipa (hovno si pamatuju, mi memoras nenion), mkc (musim končit, čau: mi devas iri, ĝis);
• en la finna hy (hyvää yötä, bonan nokton), tt (terkkua tutuille, saluton al ĉiuj);
• en la franca a2m1 (à demain, ĝis morgaŭ), cad (c’est-à¬-dire, tio estas), cb1 (c’est bien, tio estas bona), gt (j’étais, mi estis);
• en la germana bs (bis später, ĝis poste), div (danke im voraus, antaŭdankon), ka (keine Ahnung, nenia ideo), ß (schreib zurück, sendu respondon);
• en la hispana b (beso, kiso), q (que, kio), t2 (todos, ĉiuj);
• en la itala dv 6 (dove sei, kie vi estas), qnd (quando, kiam), xò (però, sed);
• en la nederlanda b& (ben, estas), g1 (geen, neniu), zvl (zoviel, tiom);
• en la portugala dn (de nada, nedankinde), hj (hoje, hodiaŭ), p/ (para, por);
• en la sveda 7k (sjuk, malsana), f1 (fett, mojosa), iaf (i alla fall, ĉiuokaze);
• en la kimra @b (ateb, respondu), 01ia2 (dymuniadau, deziroj), 9r (nawr, nun).
•• En Esperanto ni havas jam delonge bv (bonvolu), ĉ (ĉirkaŭ), k (kaj), ktp (kaj tiel plu), sed ili venas el la antaŭtekstmesaĝa epoko. De ĉ ses jaroj ni havas ankaŭ mjs (mojosa, modernjunstila).
Ĉu novaj tiaj mallongigoj estas uzataj? Mi celas la efektivan uzadon, ne lertaĵojn kiujn ni povus nun elpensi — ekzemple @si (ĉesi), p1 (punu), sen2 (sendu), s3o (strio), l8o (loko).
Kelkaj anglaj tekstmesaĝaj mallongigoj estas uzataj kiel pruntformoj en multaj aliaj lingvoj, ekz-e lol (laughing out loud, mi ridas), ok (o kej, bone). Ĉu ili estas uzataj meze en Esperantaj tekstmesaĝoj?
Sciigu al mi. Let me know, k? thx.

paĉiso ?

Kiam mi estis infano ni ofte ludis familian tabulludon kun la angla nomo …ludo.

ludo †(speco de) tabulludo

Montriĝas, ke tiu ludo ne estas konata en Usono, kie oni havas anstataŭe similan ludon kun la nomo Parcheesi (markonomo). Ambaŭ estas adaptaĵoj de malnova hinda ludo nomata pachisi (paĉisi).
La ludtabulo estas kvadrata, kun granda kruco. Ĉiu el la kvar ludantoj havas koloron. Oni devas movi siajn pecojn, laŭ la ĵeto de ĵetkubo, ĉirkaŭ la tabulo kaj en la samkoloran brakon de la kruco ĝis la “hejmo”. Gajnas tiu, kiu unue alvenigas ĉiujn siajn pecojn hejmen.
Mi kredas, ke ni devus nomi ĉiujn variantojn de la ludo laŭ la hinda nomo (etimologie: dudek kvin), do paĉis/o.
Kutime mi ne lanĉas neologismojn. Sed por ĉi tiu mi faras escepton.
En la parto Esperanta-angla:

paĉis/o pachisi, ludo, Parcheesi (board game)

En la parto angla-Esperanta:

ludo †paĉiso

Parcheesi †paĉiso

Kredeble tamen necesas la simbolo † por averti, ke tio estas “nacia apartaĵo, verŝajne ne komprenota sen klarigo”.

saturiĝo

Same kiel pri multaj fakoj, mia scio kaj kompreno de ĥemio estas limigita, kaj mia pasiva provizo da fakvortoj superas mian kapablon ilin vere kompreni.
Tiuj, kiuj okupiĝas pri la bona nutrado, often konsilas al ni eviti saturated fats kaj preferi unsaturated. Tiuj lastaj dividiĝas en du klasojn, monounsaturated kaj polyunsaturated.
Nature, mi volas meti tiujn vortojn en mian reverkatan vortaron.
En la angla Vikipedio mi legas

In organic chemistry, a saturated compound has no double or triple bonds. In saturated linear hydrocarbons, every carbon atom is attached to two hydrogen atoms, except those at the ends of the chain, which bear three hydrogen atoms. In the case of saturated methane, four hydrogen atoms are attached to the single, central carbon atom. Of simple hydrocarbons, alkanes are saturated, and alkenes are unsaturated.

Ĉu tio estas en Esperanto satur/i? PIV sub tiu kapvorto ne mencias ĥemian sencon, kvankam ĝi donas la neklarigitan ekzemplon saturita acido. Tamen en la difino de -en/ (tria senco) ni legas, ke ĝi estas sufikso

montranta la ĉeeston de unu duobla ligo C=C ĉe nesaturitaj hidrokarbonoj

Mi riskas enmeti saturita, nesaturita, mononesaturita, polinesaturita. Sed en la TTT la lasta el tiuj vortoj aperas nur en kelkaj vortlistoj, ekz-e en la Esperanta Vikipedio, tute ne en ordinaraj tekstoj.