pando

Antaŭ kvardek jaroj, por la unua eldono de la vortaro, mia ĉefa fonto por ĉinrilataj vortoj estis la periodaĵo El Popola Ĉinio. Serĉante Esperantan nomon de la besto kiun ni nomas angle panda, mi trovis tie la esprimon urskato. (Fakte temas pri du specioj, la granda kaj la malgranda.)
Kvankam pand/o ne troviĝis en PV, Waringhien sciigis al mi, ke li metos ĝin en la tiam ankoraŭ aperonta PIV.
Tial en la unua eldono mi metis

panda urskato, pando

Pasis kvardek jaroj. Nun mia konatiĝo kun la ĉina, kvankam ankoraŭ tre magra, sufiĉas por ke mi rekonu, ke la urskato de El Popola Ĉinio estas paŭso de la ĉina nomo de tiu besto, nome 熊猫 xióngmāo, laŭmorfeme “urs-kat”. Se la ĉina ne bezonas apartan radikon por tiu nocio, kial Esperanto bezonus?
Tamen kukolo montras, ke dum pand- gajnas 11 mil trafojn, urskat- ricevas sume unu.
Eĉ bonalingvo.it ne proponas, ke ni uzu tiun kunmetaĵon.
Do en la nova eldono mi retiros min de tiu antaŭa bonlingvismo kaj metos pli simple:

panda pando

dank(em)a, ĝuinda

Je la fino de festvespero ni formale dankas al niaj gastigantoj. Angle: “I most grateful to you for such an enjoyable evening”. Laŭvorta traduko: Mi estas plej dankema al vi pro tiel ĝuinda vespero. Multe pli bona traduko: Mi tre dankas pro vere agrabla vespero.

Konciza vortaro, kiel la mia, ne povas tro okupiĝi pri tiaj problemetoj. Tamen mi emas iom kampanji kontraŭ la egaligoj grateful = dankema kaj enjoyable = ĝuinda. Miaopinie ili estas anglismoj. (Tamen, supozeble pro la granda influo de la angla en la moderna mondo, oni aŭdas ilin ankaŭ de neanglalingvaj esperantistoj.)

Grateful = danka, multe pli ofte ol dankema, eventuale ankaŭ dankoŝulda. To be grateful = danki. I want to say how grateful I am = Mi volas esprimi mian profundan dankon.

Enjoyable = agrabla. Ĉu eblas defendi ĝuinda kiel esperantan vorton? Ĝuata, jes, eventuale eĉ ĝuebla (=…aliaj eble povus ĝui ĝin, sed ne mi). Sed ĝuinda? (Ĝi estis ĝuinda, sed neniu ĝuis ĝin.)

Tria punkto: en Esperanto tre povas modifi ne nur adjektivon aŭ adverbon (tre bona, tre baldaŭ), sed ankaŭ iujn verbojn (tre insisti, tre voli, tre danki). Sed la angla very neniam modifas verbon: oni ne povas diri I very thank, she very wants. Eĉ en Esperanto oni ne kutimas diri ŝi tre manĝas anstataŭ ŝi multe manĝas.
Italaj esperantistoj emas uzi tre antaŭ pli, malpli: tre pli bona, tre malpli grava, kio ŝajnas tute logika. Sed neitaloj en tiuj esprimoj uzas multe: multe pli bone.

email

Por traduki la anglan vorton email oni bezonas surprize multajn ekvivalentojn, ĉar ĝi estas uzata en surprize multaj manieroj.
Malsame ol mail (poŝto), email povas esti gramatike ne nur nenombrebla sed ankaŭ nombrebla. Nenombreble: you can send mail, you can send email. Sendi poŝton, sendi retpoŝton. Nombreble: you can’t send “a mail” (though you might send out a mailing), but you can send an email (retmesaĝon, retleteron). Or three emails, tri retleterojn.
Malsame ol mail, la uzo de la vorto email ne malsamas inter Usono kaj Britujo. Americans mail letters (using the US Post Office), while we Brits post them (using the Royal Mail). But we all email one another: ni retpoŝtas, retleteras, aŭ retmesaĝas inter ni. And we all email documents to one another: ni sendas retpoŝte dokumentojn.
If I ask you for your email, I want to know your electronic address. (On the other hand I can’t ask you for your “mail” if I want to know your street address.) En Esperanto, mi petas vian retpoŝtan adreson.
Strange, ke tiel nova vorto kondutas tiel neregule.

email retpoŝt-o, -a adreso, -e sendi; retmesaĝ-o, retleter-o, -i

piling

Por subteni modernan grandan konstruaĵon (nubskrapulon, ponton k.s.) oni bezonas profundan fundamenton. Tiucele oni batas longajn metalojn stangegojn en la teron.
Angle tiuj “stangegoj” nomiĝas piles. Oni enbatas ilin per piledriver. La martelado de tiu aparato estigas grandan bruon dum la komencaj semajnoj de domegkonstruado.
Kiel nomi tiujn "stangegojn”? Laŭ mia supozo, ili estas palisoj, aŭ se vi preferas fundamentpalisoj. Tamen en PIV paliso estas difinita kiel ligna. Laŭ mi ĝi povas esti ŝtala aŭ eĉ ŝtona. Ĉu mi pravas?
Por piledriver ni povus diri palismartelego aŭ simile, Sed ni jam havas la vorton ramo, kredeble pli taŭgan.

pile amas-o, -igi, -iĝi; stak-o, -igi; (elec; atomic) pilo; (foundations) (fundament)paliso; (carpet) vilaro; ~s hemoroidoj; ~ driver ramo

permafrost

Tero, kiu pli ol du jarojn estas frosta, en la angla havas la geologian nomon permafrost, memevidente mallongigon de permanent frost.
Laŭ la Esperanta Vikipedio,

Multjare frostiĝinta tero estas tero, en kiu temperaturo de tavoloj de la tero de certa profundo dum multaj jaroj (kaj vintre kaj somere) estas malpli ol 0 °C.

Nu jes, sed ĉu ni ne bezonas koncizan terminon por tiu “multjare frostiĝinta tero”?
La esperantigo de la angla termino, permafrosto, ricevas en kukolo 100 trafojn. La BonLingveca ĉiamfrosto ricevas 69. En la germana-Esperanta vortaro de Krause mi trovis daŭrfrosto, trafan elpensaĵon kiu tamen ricevas eĉ ne unu trafon.
Kiun ni preferu? Provizore mi metis

permafrost ĉiamfrosto

—sed mi suspektas, ke venkos la angladevena permafrosto.

duonfalsaj amikoj

Jen kelkaj duonfalsaj amikoj el la litero E.
Eskarp/o laŭ PIV estas parto de fosa fortikaĵo. La angla escarpment (aŭ scarp) estas alta deklivo aŭ klifo en montoj.
Eskort/o laŭ PIV estas aro da gardantoj aŭ akompanantoj. En la angla, an escort estas nun plej ofte unuopulo: akompananto, eĉ eŭfemisma vorto por amorist(in)o.
Epifani/o kaj epiphany estas kristana festo en januaro. Sed en la angla epiphany alprenis aldonan signifon, nome subita ekkompreno.
Epitom/o laŭ PIV estas resuma eltiraĵo aŭ kompendio. La angla epitome estas la plej bona ekzemplo de io: she looked the epitome of elegance; he was the very epitome of evil.
Epizod/o estas laŭ PIV akcesora agado, aŭ aparta kurioza fakto. En la angla, la plej ofta senco de episode estas “ĉapitro” el multĉapitra televid- aŭ radio-programo. Coronation Street has been running for forty years, and in tonight’s episode we see…
Etos/o, kiel Esperanta vorto laŭdire kreita de la anglo K.R.C.Sturmer, estas spirita atmosfero: en la interkona vespero estis tre amika etoso. Sed la angla ethos estas pli ĝuste aro da ideoj, aro da moralaj sintenoj karakterizantaj apartan socian grupon.
- - -
Ĉi-semajne afiŝado al ĉi tiu blogo estos iom necerta, ĉar mi estos vojaĝanta.

plaque

Antaŭ kvardek jaroj, la sola senco de la anɡla vorto plaque kiun mi konis estis peco da plata metalo, ligno aŭ ŝtono, uzata kiel premio aŭ fiksita al konstruaĵo kiel memortabulo: do en Esperanto ŝildo.
Sed nun oni ofte aŭdas plaque en aliaj sencoj. Unu estas la maldika tavolo da bakteriaĵo formiĝanta ĉe la dentoj, kiun oni forigas per brosado. Dua estas kaĉosimila materio kiu formiĝas en la arterioj kaj kondukas al aterozo.

Estas du kandidatoj por nomi ilin en Esperanto: plak/ kaj plat/.

Plak/(aĵ)o laŭ PIV estas plato sur kiu oni plakis ion (= almetis maldikan lamenon el multekosta materialo). Ĉe dentoj kaj arterioj temas ne pri multekosta sed pri malutila materialo. Do se ni volas nomi tian plaque plako(j) aŭ plakaĵo(j) ni devos vastigi tiun difinon.
Plat/o estas ĉio ajn plata, angle plate. Sed denta kaj arteria plaque ne estas plataj. Malgraŭ tio, sub aterom/o PIV mencias “durajn platojn”.
Por la denta malutilaĵo, Vikipedio donas france plaque, hispane-portugale placa, itale placca, ĉeĥe plak, nederlande (tand)plak, hungare plakk, finne plakki.
Ĉe la arterioj, france temas pri plaquettes, hispane-portugale placa, itale placca.
Mi konkludas, ke por ĉiuj medicinaj/fiziologiaj sencoj de plaque taŭgas diri en Esperanto plak/o. La PIV-difino bezonas konsiderindan vastigon.